Ambtenaar 2.0

samen werken aan overheid 2.0

Ministeriële verantwoordelijkheid vs. "spreken namens de minister"

Onlangs zijn de richtlijnen voor online communicatie voor de Rijksoverheid uitgekomen, zie hier. Een heel afgewogen stuk, dat heel goed ook door andere bestuurslagen en overheidsorganisaties kan worden herbruikt.

Belangrijker dan het uitkomen van de tekst zelf is dat we de discussie blijven voeren over de dilemma's waar we als online ambtenaren in de praktijk tegenaan lopen. Pas dan wordt het een bruikbaar document.

Daarom bij deze een eerste punt om over in discussie te gaan: ministeriële verantwoordelijkheid vs. "spreken namens de minister". In de Richtlijnen wordt namelijk onderscheid gemaakt tussen die twee:

"Het is goed dat steeds meer rijksambtenaren het internet gebruiken om hun professionele taak te vervullen. Ambtenaren treden daarin niet op als woordvoerder namens de bewindspersoon tenzij ze daar expliciet de opdracht toe krijgen zoals de woordvoerders van de afdeling communicatie. Wel is de ambtenaar zich ervan bewust dat hij optreedt als ambassadeur van de rijksoverheid en dat zijn uitspraken altijd vallen onder ministeriële verantwoordelijkheid."

Dat is natuurlijk een subtiel onderscheid: als ambtenaar spreek je wel onder verantwoordelijkheid van de minister, maar niet namens de minister (vul in je eigen politiek verantwoordelijke). Kun jij dat onderscheid in de praktijk maken?

Een praktijkvoorbeeld: ik begin een online discussie onder verantwoordelijkheid van de minister, maar de stelling die ik daarbij naar voren breng, is niet de mening van de minister. Zoiets? Wie heeft een beter voorbeeld?

Weergaven: 409

Hierop reageren

Berichten in deze discussie

Als je voor een locale overheid werkt, maak je dit vaak genoeg offline mee. Ook dan geldt dat je zelf goed moet inschatten hoe jouw uitspraken en gedrag uitwerken en of je je bestuurder niet per ongeluk in de problemen brengt. Dat is online niet anders.

Dus: tijdens een informatieavond raak ik in een discussie gewikkeld met een bewoner over een uitspraak van mijn wethouder, waar ik het (eigenlijk) niet mee eens ben. Dan zijn er genoeg manieren om te laten merken dat de bewoner misschien wel gelijk heeft, maar dat de politieke realiteit nu anders is.

Dat kan online toch ook?
Helaas hebben we daar niet altijd controle over natuurlijk. Soms zijn het juist anderen die er een politieke lading aan geven. Dus of je organiseert de kennisuitwisseling in een besloten omgeving, die intern open is maar niet toegankelijk voor buitenstaanders. Of je doet het openbaar en dan moet je je positie nog sterker in je achterhoofd houden.
@Davied. "of je organiseert de kennisuitwisseling in een besloten omgeving".
Dit staat toch in gespannen voet met kennismanagement en transparantie.

We willen graag de kracht van de crowd benutten.
Doen we dat, gaan we meteen op de rem trappen, omdat het onderwerp wellicht politiek gevoelig ligt.

Ik begin steeds meer het idee te krijgen dat ambtenaren alleen web2.0 mogen gebruiken als het onderwerp veilig, duidelijk en afgekaderd is. Bij de minste zuchtje politiek 'gevoeligheid' trappen we meteen op de rem.
@Richard binnen directoraat generaal ondernemen & innovatie van het ministerie van Economische Zaken hebben we begin dit jaar de volgende driedeling gemaakt voor gebruik van web 2.0 tools:

1) kennismanagement: kan sowieso online en openbaar. Denk aan links delen, verwijzingen naar relevante website, verwijzingen naar artikelen etc. Openbaar delen van de gebruikte kennis geeft meer inzicht in het denkproces binnen departementen. Bovendien kan de crowd je aan extra informatie helpen. Ook samenvattingen van stukken en studies zijn prima online te delen. Voor interne nota's en stukken ligt dat lastiger.

2) beleidscommunicatie: uitleggen wat EZ doet op een bepaald beleidsterrein waar je verantwoordelijk voor bent mag. Het is echter wel verstandig om vooraf te overleggen met je leidinggevende dat je web 2.0 wilt inzetten voor beleidscommunicatie. Zelf pas ik dit vooral toe rond duurzaam ondernemen en bij veilig ondernemen (bv. waarschuwen voor spookfacturen).

3) beleidsontwikkeling: daarvoor is toestemming van de Minister (of Staatssecretaris) nodig. Door web 2.0 in te zetten laat je zien dat er nagedacht wordt over nieuw beleid, dat kan politiek gevoelig liggen. Dus toestemming van de bewindspersoon en samenwerking met directie communicatie zijn daarbij voor de hand liggend.

In de praktijk is de scheiding niet altijd zo scherp te maken, maar degene die actief zijn op internet kunnen naar mijn weten redelijk uit de voeten met de driedeling. Bij twijfel ligt overleg met een collega of leidinggevende voor de hand.
@Krispijn Dank voor je reactie. Ik denk dat deze driedeling zal helpen bij het gebruik van web 2.0 tools.

Over 1) kennismanagement:
Kennis en vooral informatie zoveel mogelijk ontsluiten en uitwisselen met alle middelen.
Daar is de tooling van web2.0 uitstekend voor geschikt

Bij kennismanagement hanteren jullie wel een beperkte scope; naar mijn bescheiden mening gaat het meer om informatie.
Kennismanagement is ook het komen tot kennis: daarbij spelen meningvorming, discussies etc. een grote rol.
Pas bijv. kennismanagement toe op vraagstukken zoals milieu, dierenwelzijn, 'soorten' scholen.
Bij sommige gevoelige onderwerpen mag/kan je niet informatie verzamelen, laat staan kennis opdoen, zonder een 'orkaan' aan reacties te ontketenen.
Web2.0 toepassingen zijn veelal gebruiksvriendelijk en snel. Als je deelneemt aan discussies, gesprekken of tweets heb je in de praktijk niet constant in je achterhoofd: jeetje, wat zal de minister denken als ik dit opschrijf?

Een tweetgesprek heeft echt niet dezelfde status als een gesprek van een minister met een journalist.
Je voert gewoon een gesprek met andere mensen. Als je als ambtenaar iets roept, kan de tegenpartij je wel eraan houden; als het te gek wordt kan men naar je meerdere gaan.....t/m de hoogste baas.
Maar om nou te zeggen dat er kamervragen kunnen worden gesteld n.a.v. een tweet.
"...heb je in de praktijk niet constant in je achterhoofd: jeetje, wat zal de minister denken als ik dit opschrijf?
"


Een professioneel ambtenaar heeft daar als 't goed is een antenne voor. Heeft vooral met ervaring en talent te maken maar de meeste collega's zijn in staat om ook in de 'flow' van een online discussie het punt te herkennen waar ze op moeten gaan passen.

en er zijn kamervragen om minder gesteld - veel politici volgen twitter en op die manier zijn al heel wat muggen tot olifant gegroeid.
Beste Marco,

Je beschrijft de theorie en hoe het zou moeten.

Hoeveel Rijksambtenaren hebben we: meer dan 100.000 man/vrouw, toch!?
Hoeveel daarvan is een professioneel ambtenaar die een goed politieke antenne heeft?

Sociale media kan door iedereen worden gebruikt; ook door minder professionele ambtenaren met een niet goed functionerend antenne. Moeten we ze allemaal een mediacursus geven.....?
Niet elke ambtenaar die sociale media gebruikt, moet hetzelfde kunnen als een woordvoerder van een Ministerie. Dat kan je niet van ze verlangen.
Daarbij vind ik dat er teveel bijzaken worden besproken in de Tweede kamer. Je mag toch wel van de Tweede Kamer verlangen dat ze een goede schifting maken van wat echt belangrijk is en wat niet.
Van ambtenaren mag je ook verwachten dat ze smart omgaan met sociale media.
Indien nodig zal ie geholpen moeten worden door de organisatie.
Idealiter wil je dat elke ambtenaar die professionaliteit heeft inderdaad. Maar zelfs dan is het onderscheid natuurlijk lastig te maken tussen wat 'binnen de lijntje' is en wat 'over de schreef'. Dat probeer ik aan te geven.

Het voorbeeld van Marco is natuurlijk makkelijk: als de wethouder net een uitspraak heeft gedaan, dan weet je waar je aan toe bent. Maar je kunt niet bij elke vraag die je krijgt de telefoon pakken en je wethouder bellen.
In ieder geval blij om te zien dat we blijkbaar toch een discussiepunt te pakken hebben :-)

Volgens mij weet je - als je als ambtenaar online bent - bijna altijd waar je aan toe bent. Uiteindelijk gaat het erom dat je beleid uitvoert of binnen de kaders van een opdracht beleid ontwikkelt. Bij het uitvoeren, uitdragen of uitleggen van beleid heb je niets anders te doen dan feitelijke mededelingen. Daar komt geen mening meer aan te pas. Ook al ben je het niet met het beleid eens - daarvoor ben je nu eenmaal ambtenaar.

Bij het ontwikkelen van beleid of het onderzoeken van een beleidsstrategie is het veld meer open. Zou je er dan ook niet voor moeten zorgen dat de context waarbinnen je dan werkt, duidelijk is? Ook dan kun je allerlei stellingen, meningen etc. naar voren brengen, waarvan de bestuurder helemaal niet hoeft te weten dat je ze poneert of dat-ie het er mee eens is.

En ja, dan heb je natuurlijk de privé-uitspattingen. Net als de ambtenaar EZ die bij een business café in een dronken bui een uitglijder maakt, gebeurt dat ook online (in het heetst van de strijd, etc.). Je typt iets in wat je beter niet had kunnen doen...

Dan is het handig om - zij het achteraf - de damage control op orde te hebben. Afdeling communicatie, etc. Maar dat kan alleen als de ambtenaar in kwestie erop kan vertrouwen dat het geen afrekening wordt.

Kortom: het draait om vertrouwen en het goed omgaan met het vertrouwen dat in de ambtenaar gesteld wordt.

Ben benieuwd naar de reacties.
Marco, daar heb je natuurlijk allemaal gelijk in, maar ik zoek nu juist naar de dilemma's. Als je stellingen poneert, dan kun je nog steeds over een gevoelige grens heen gaan. Spreek je dan namens de minister? Die minister is daar dan wel verantwoordelijk voor.
Als je de stelling poneert als een waarheid, een vastgesteld iets of met de uitstraling van 'dat is het ministeriële standpunt' (of van B&W voor mijn part) dan loop je een risico. Heeft vervolgens weer met de effecten van de uitspraak op de publieke opinie te maken etc. maar daar gaat het nu niet om.

Als de stelling binnen een context van discussie, meningvorming of het zoeken naar reacties van het publiek wordt neergezet, is het andere koek. Dan is al duidelijk dat je namens de minister/wethouder/gedeputeerde probeert om te onderzoeken hoe een idee ontvangen wordt en dat de stelling niet een eigen mening vertegenwoordigt.

Problemen ontstaan als je als ambtenaar met het tweede bezig bent, en het publiek denkt dat het eerste het geval is. Wat dan?

RSS

© 2017   Gemaakt door Dirk Jan van der Wal.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden