Verbindend vermogen is de kernkwaliteit van de ambtenaar

[Titus Mars]

Het begon met tweets van @leenhert: "Bekijk ppt van Prof Teisman. Zijn aanname is dat samenleving complexer wordt en dat ambtenaar dat niet aankan. Hij heeft m.i. ongelijk. Wie vindt dat zijn/haar directe leefomgeving fundamenteel complexer is geworden het laatste decennium? Zijn de problemen complexer geworden?"
Een paar dagen later bleek de ppt door Teisman vertoond te zijn op het inspiratiecollege op 21 april. Aan een gesprek met Leenhert ben ik niet toegekomen. Maar ik heb wel direct Teismans boek aangeschaft en gelezen. En gelukkig kon ik de herhaling van dat inspiratiecollege gisteren bijwonen.

Teisman pleit voor complexiteitserkenning door ambtenaren en door de overheidsorganisatie. De enkelvoudige problemen hebben "we" al opgelost, wat resteert aan problemen is meervoudig en samengesteld. Oplossingen zijn wel mogelijk, maar de kans dat een oplossing een nieuwe probleem genereert is meer dan 100%. Ofwel: voor iedere oplossing ontstaan er twee of meer nieuwe problemen. Teisman illustreert dat uit de losse pols met voorbeelden uit de ruimtelijke ordening: hij werkt veel voor V&W en VROM en LNV. Ik zie dezelfde verschijnselen in de sociale zekerheid een factor drie sneller verlopen. Mijn eigen vakgebied, de besturing van ICT, kent nog te weinig goed onderzoek, maar de handvatten die Teisman daavoor biedt zijn onweerstaanbaar.

In de dagelijkse praktijk moet de ambtenaar handelen op de grens van twee contraire realiteiten. Realiteit 1 bestaat uit de orde van het eigen ambtelijke domein, dat nou eenmaal een vorm van ordening nodig heeft, die neigt naar strakke en transparante procedures en waarin effectiviteit gegenereerd wordt door door te duwen op gemaakte keuzes. Realiteit 2 gaat over samengestelde systemen, netwerken en ketens, waarin dilemma's en paradoxen uiteindelijk onoplosbaar blijven en effectieve acties bestaan uit actiepakketten die in hun totaliteit min of meer bevredigend zijn voor de betrokken actoren. Dan is effectiviteit het leggen van productieve verbindingen. Een ambtenaar wordt effectiever naarmate hij deze twee tegengestelde werelden leert tegelijkertijd te bedienen. Verbindend vermogen is de kernkwaliteit van de ambtenaar van de toekomst.

Een rare persoonlijke ervaring was dat ik gisteren bij aankomst helemaal vergeten was dat ik het boek van Teisman aangeschaft had en in één ruk uitgelezen. Er ging bij lezen een wereld voor me open, waar ik me in die paar dagen lezen ook nauwelijks uit losmaakte, en een maand later is het boek uit mijn geheugen. Raar? Ik denk nu dat het komt omdat Teisman heel scherp, en veel beter dan ik het zelf had kunnen doen, beschrijft hoe ik na een paar jaar ervaring in de rijksoverheid naar mijn werk kijk. Het boek is een feest van herkenning, de inhoud zo passend dat ik de vorm, het boek zelf, zo maar weer vergeten was. Sterk aanbevolen.

[Bob van Graft]

@Titus,
Als het een feest van herkenning is, waarom vinden we dan niet een snel een paar quotes die toepasbaar zijn en doen we daar wat mee? Blijkbaar lopen we over die feestelijkheden heen, vergeten we die en gaan we het wiel weer opnieuw uitvinden. Kortom de reperende en leerden organisatie toepassen. Bob