Ambtenaar 2.0

samen werken aan overheid 2.0

Boekbespreking: Public Administration in the Information Age: Revisited

Aan de “vooravond” van het parlementair onderzoek naar het falen van ICT-projecten binnen de overheid was de uitnodiging om een boek over overheid, ICT en innovatie moeilijk af te slaan. “Publication Administration in the Information Age: Revisited” (hierna Revisited) wil 15 jaar na het origineel (“Public Administration in the Information Age: A Handbook”) terugkijken op de voorspellingen van toen.  Zijn de verwachtingen omtrent de impact van ICT op het functioneren van overheid en bestuur waar gemaakt? Op voorhand zou ik: “Nee” hebben geantwoord.

Wat was in 1998 gaande op ICT gebied?

Teneinde het nieuwe boek beter te duiden is het zinvol om de oorspronkelijke context van het eerdere boek eens bekijken. Wat was de state-of-the-art van ICT in 1998? De ICT-monitor voor het voor basisonderwijs en voortgezet onderwijs over 1998/1999 stelde dat er fors werd geïnvesteerd in het gebruik van computers. In twee jaar tijd was het aantal computers in het basisonderwijs opgelopen van gemiddeld één per 27 leerlingen naar één per 17 leerlingen. Het werd nu echt tijd om een systeembeheerder aan te stellen.  Slechts een derde van de basisscholen gaf leerlingen toegang tot het internet, tegen 90% van de leerlingen in het voortgezet onderwijs.  Ondanks deze bemoedigende cijfers waarschuwde de SERtegelijkertijd voor een gebrekkige inbedding van ICT in het onderwijs, het ontbreken van een didactische inbedding en onvoldoende middelen voor investeringen, exploitatie en scholing (sommige dingen zijn dus niet veranderd). 

In 1998 kreeg mobiele technologie een duw in de rug door de vrijgave van Windows CE 2.0. De Philips Nino 300 was een handheldcomputer met een stylus en wel tien uur gebruikstijd op twee herlaadbare batterijen.  De Pentium II 333 Mhz-processor was de top-of-the-bill, maar de show werd toch gestolen door de iMac, het bekende kleurige eitje. Microsoft bereikte een overeenkomst met het Amerikaanse ministerie van Justitie om het pictogram van Internet Explorer op Windows 95 te verbergen.  Hoe stond het met het gebruik van computers thuis? Zestig procent van de bevolking had een computer thuis, één op de zes personen had thuis toegang tot het internet.  Eind 1997 werd vijftigduizend gigabytes internetverker door AMX-IX gepompt, via analoge telefoonlijntjes en ISDN. Toen al waren P2P-programma’s verantwoordelijk voor een fors aandeel in dat verkeer.

Kortom, een herkenbare wereld voor ons vandaag de dag.

Echt voorspellen welke impact de nieuwe technologie op het functioneren van overheid en bestuur kon hebben was eigenlijk niet te doen. In 1996/1997 was het internet doorgebroken. Voor die tijd waren de Nederlandse overheid, het staatsbedrijf PTT en verschillende uitgevers al decennnia aan het worstelen geweest met het creëren van meerwaarde uit digitale media. Er was al voor vele miljoenen geïnvesteerd in infrastructuur (koper, datacentra) en content (online databanken, offline media) zonder veel rendement, investeringen die met de komst en doorbraak van het internet grotendeels waardeloos werden. Voor wie daar meer over wil lezen is het boek “Toen Digitale Media nog nieuw waren” van Jak Boumans een aanrader.  Dat boek maakt mijns inziens duidelijk dat maar weinigen ook maar een flauw idee hadden wat de nieuwe technologie kon, mogelijk zou kunnen maken en of het iets zou opleveren.

Wat is er uitgekomen van de voorspellingen van vijftien jaar geleden?

De context van 2012 is natuurlijk wel anders dan die van 1998. Zeker in Nederland is breedbandinternet de norm geworden. Voor smartphones en tablets is mobiel internet  beschikbaar met snelheden waarmee we ons in 1998 thuis in nirvana hadden gevoeld. Grote online communities als Ambtenaar 2.0 met het bijbehorende gemak om in dergelijke gemeenschappen te participeren waren toen ondenkbaar. 

Maar, zoals “Revisited” concludeert hebben de grotere technologische mogelijkheden en de bredere verspreiding en gebruik daarvan nauwelijks bijgedragen aan een fundamentele verandering in het functioneren van de overheid en het bestuur. In 1998 verwachtten de auteurs dan de overheidsorganisatie zou veranderen en geconfronteerd zouden worden met een electoraat dat meer en beter informatie tot haar beschikking zou hebben en op een meer directe manier democratisch zou participeren.  Gegeven die veranderingen zouden burgers een groter vertrouwen hebben in overheid en bestuur. En daar is inderdaad niet veel van uitgekomen.

Het is interessant om te onderzoeken waarom deze veranderingen zich niet hebben voorgedaan.  “Revisited” benoemt dan wel een aantal factoren, maar een echt sterke reconstructie weten de auteurs niet te maken.  Grote, onverwachte gebeurtenissen hebben de trend sterk beïnvloed. Het boek noemt het einde van de Koude Oorlog, de aanslagen van 11 september 2001, de discussie over klimaatverandering. Helaas vind ik het boek op dit punt wat zwak worden. Het boek kent een Nederlandse redactie en is vervolgens sterk Amerikacentrisch ingevuld, aangevuld met Nederlandse cases.

Toch weer naar de toekomst kijken?

“Revisited” waagt het vervolgens wel om toekomstgerichte uitgangspunten te formuleren voor ICT in de publieke sector, zij het niet vanuit het perspectief van voorspellen, maar vanuit het perspectief van het sturen van toekomstige ontwerpen.  In het licht van het komende parlementaire onderzoek naar het falen van ICT-projecten bij de overheid zijn die uitgangspunten absoluut interessant. Zoals de volgende twee:

"ICT can make non-controversial government functions work more efficiently and more effectively, often through incremental changes on the margins of overall production".

"The more ambitious the expected change from implementation of an ICT system, the less likely the system will succeed in the purpose of which it was intended.”

Grootschalige innovaties van (of met) ICT binnen de overheid zouden, zo haal ik uit “Revisited”, eigenlijk vermeden moeten worden. Kleine stapjes, zij het wel ingebed in een groter ontwerp, zijn te verkiezen. Tegelijkertijd moeten we beseffendat ICT de overheid een reikwijdte geeft die het anders niet zou hebben:

"ICT enabled the modern administrative state; without computerized record systems it would impossible to keep track of everything that must be followed".

Een aanrader?

Gezien het belang van ICT voor een moderne overheid en met de incidenten van de afgelopen jaren in het achterhoofd is een solide, wetenschappelijke studie naar de relatie overheid, ICT en burger meer dan wenselijk. De keerzijde is dat ‘solide en wetenschappelijk’ niet altijd samengaan met ‘leesbaar en toegankelijk’. “Revisited” is een gortdroog boek, geschreven in het Engels met –naar mijn mening- een bombastisch taalgebruik en te veel lange en complexe zinnen.  Qua vormgeving nodigt het niet uit tot lezen. Het boek heeft een volle bladspiegel met net iets te kleine letters en weinig ondersteuning met visueel materiaal.  “Revisited” is een bundel van papers en iedere paper bevat in hoge mate gecondenseerde tekst.  Het geheel maakt het niet eenvoudig om de informatie tot je te nemen te vertalen naar de eigen praktijk.

Inhoudelijk is het boek zeker de moeite waard en helpt het om kritisch en nuchter naar de mogelijkheden en onmogelijkheden van ICT voor de publieke sector te kijken.  In de kern helpt “Revisited” om niet te hoge verwachtingen te koesteren van ICT, maar ook om in de gaten te houden dat de technologie niet gaat bepalen hoe we bestuurlijke, politieke, wetgevende en democratische processen kunnen inrichten.

Boekgegevens:

Public Administration in the Information Age: Revisited (Snellen, Thaens, Van De Donk), ISBN 978-1-61499-136-6

Weergaven: 243

Opmerking

Je moet lid zijn van Ambtenaar 2.0 om reacties te kunnen toevoegen!

Word lid van Ambtenaar 2.0

© 2017   Gemaakt door Dirk Jan van der Wal.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden