Ambtenaar 2.0

samen werken aan overheid 2.0

We zijn bekend met de overheid van de kolommen: overheidsorganisaties staan naast elkaar, soms geografisch overlappend, maar functioneel elk verantwoordelijk voor hun eigen taken. Er is echter nog een ander perspectief mogelijk, een horizontaal perspectief. Wat als we naar de overheid keken als één organisatie? Wat zou dat opleveren?

De grenzen tussen overheidsorganisaties worden steeds minder relevant. Dat komt enerzijds omdat moderne communicatietechnieken het zo gemakkelijk maken om over die grenzen heen samen te werken en anderzijds omdat publieke taken steeds minder vaak ophouden bij die grens en een gezamenlijke aanpak nodig is. Door deze ontwikkelingen is het mogelijk om voor elk maatschappelijk vraagstuk op elk niveau de juiste organisaties, partijen en personen bij elkaar te brengen (cocreatie of whole of government-aanpak). Meer hierover in het boek Wij, de overheid.

Een schaalbare overheid kiest flexibel het juiste niveau en de juiste partners voor elke taak. We werken dus steeds meer als één overheid die zich manifesteert waar nodig, op het niveau en in de samenstelling die op dat moment van toepassing is (zie ook deze blog). Deze ontwikkeling is onder andere zichtbaar bij de decentralisatie van de jeugdzorg, waar gemeenten afhankelijk van de taak kijken waar die het beste belegd kan worden: op provinciaal niveau, in een samenwerking tussen gemeenten (regionaal), op gemeentelijk of wijkniveau of juist bij de professional.

 

Over organisatiegrenzen heen

De organisatie (gemeente, agentschap, etc.) is dus niet meer het standaard organisatieniveau. Steeds meer moet de overheid zich als één geheel gaan organiseren, als flexibel geheel. Hoe krijgen we de juiste mensen bij elkaar rond een maatschappelijke uitdaging? Welke informatie vanuit welke organisaties is er nodig in een bepaalde casus? Om ons als overheid te kunnen organiseren rond een specifieke situatie of een specifiek geval, moeten we elkaar eerst weten te vinden, overheidsbreed. En daarvoor moeten we overheidsbreed iets organiseren.

Kijkend naar de overheid van nu gebeurt er al heel wat. Er zijn enorm veel afspraken en verbanden om over organisatiegrenzen heen samen te kunnen werken en met name op het gebied van basisregistraties en dienstverlening worden overheidsbrede voorzieningen ingericht, zie onder andere iNUP en Dienstverlening 2020. Daarbij ligt de nadruk in de eerste plaats op dienstverlening aan burgers en dat is terecht. Echter, om die dienstverlening te garanderen moeten overheden ook achter de schermen nauw samenwerken. Niet alleen de voorkant moet geïntegreerd, ook de achterkant.

 

Virtuele organisatie

De nieuwe technologische mogelijkheden stellen ons in staat om op een nieuwe manier na te denken over die samenwerking en integratie. Door internet kunnen we gemakkelijker over grenzen en door organisaties heen kijken. We kunnen over de overheid denken als één (virtuele) organisatie, niet alleen in onze dienstverlening, maar ook in hoe we werken. Dat biedt nieuwe kansen om de overheid slimmer en efficiënter in te richten. Door niet alleen te denken vanuit bestaande organisaties, maar ook vanuit één overheid, kunnen we een doorbraak realiseren.

Een aantal voorbeelden waarbij al wordt gewerkt vanuit het idee van één overheid:

  • Leerkaart: een databank met opleidingen voor ambtenaren van alle bestuurslagen;
  • PIANOoNaleving.net, etc.: netwerksites waar vakgenoten kennis kunnen uitwisselen;
  • Deelstoel: een overzicht van werkplekken waar ambtenaren gebruik van kunnen maken;
  • FlexbeeWerkenbijdeoverheid: een verzameling van vacatures en (steeds vaker) klussen;
  • Pleio: een platform voor overheidsbrede samenwerking en het delen van applicaties.

Ook in de mentaliteit van ambtenaren groeit het idee van één overheid. Publieke professionals zijn niet alleen medewerker van een organisatie, maar voelen zich ook steeds meer een deel van de publieke zaak. Zie bewegingen als Ambtenaar 2.0, het SlimmerNetwerk en de publieke veranderaars

 

Matrixorganisatie

En volgens mij is dit nog maar het begin. Door uit te gaan van één virtuele overheid kunnen we nog veel meer doorbraken vinden. Waarom heeft niet elke vakgroep of beroepsvereniging binnen de overheid een kennisplatform waar hun leden kennis kunnen delen en op die manier het kwaliteitsniveau van hun werk kunnen verhogen? Waarom is het zo moeilijk om binnen de overheid de persoon te vinden met de juiste kennis en hem of haar in te zetten binnen je project (zie ook dit initiatief)? Waarom wordt er zo enorm veel dubbel werk gedaan, bij elke organisatie apart?

Zo zijn er nog veel meer mogelijkheden te verzinnen waar een overheidsbrede aanpak voordeel zou opleveren en lokale kennis en energie verbonden zou kunnen worden (zie ook deze blog). Ook het initiatief Doorbraak in Dienstverlening bewandelt die weg. Langzaamaan krijgt de overheid trekken van een matrixorganisatie: niet alleen verticale kolommen, maar ook horizontale voorzieningen. Veel is daar echter nog niet voor geregeld. De huidige structuren, financiële stromen, etc. zijn verticaal. De ontwikkeling van horizontale oplossingen wordt daardoor belemmerd.

 

Oproep

We praten vaak over "de overheid", maar de overheid bestaat niet. Er is geen bestuur en geen budget en voor de diversiteit en de flexibiliteit van het openbaar bestuur is dat over het algemeen maar goed ook. Maar er zijn nieuwe kansen om als overheid beter en efficiënter te werken. Daar moeten we gebruik van maken en daar moeten we iets voor organiseren. Hoe kunnen we de horizontale organisatie van de matrix meer kracht geven? Heb jij daar ideeën bij? Wie denkt er mee?

Tegelijkertijd blijven er nieuwe initiatieven ontstaan die de grenzen tussen organisaties en bestuurslagen negeren, zoals data.overheid.nl (verzamelpunt voor alle open data). Weet jij meer voorbeelden? Heb jij ideeën voor overheidsbrede initiatieven? Wat kunnen we overheidsbreed delen of juist leren? Wat kunnen we slimmer organiseren als we naar de overheid kijken als één virtuele organisatie? Misschien moeten we eens beginnen met die ideeën bij elkaar te brengen. Hieronder bijvoorbeeld!

 

Een korte versie van deze column staat bij Binnenlands Bestuur.

 

Weergaven: 561

Opmerking

Je moet lid zijn van Ambtenaar 2.0 om reacties te kunnen toevoegen!

Word lid van Ambtenaar 2.0

Reactie van Erik Jacobs op 30 Juli 2013 op 12.53

@ Davied Het is ook mijn bedoeling dat het een voorbeeld gaat worden. :) I'll keep you posted!

Reactie van Davied op 30 Juli 2013 op 12.46

@Erik Helemaal waar. En leuk dat je bij Netwerk Jeugd aan de slag gaat. Ik ben benieuwd hoe snel je die plannen bewerkstelligd hebt. Het zou een mooi voorbeeld zijn voor andere vakgroepen!

Reactie van Erik Jacobs op 30 Juli 2013 op 11.14

"Waarom heeft niet elke vakgroep of beroepsvereniging binnen de overheid een kennisplatform waar hun leden kennis kunnen delen en op die manier het kwaliteitsniveau van hun werk kunnen verhogen?"

Indeed, why not? Volgende week start ik als community manager voor de Pleio-site Netwerk Jeugd, een plek voor professionals om kennis uit te wisselen rondom de transitie/transformatie in de Jeugdzorg. Een dergelijk platform is mijns inziens voor elke vakgroep of beroepsvereniging binnen en buiten de overheid van toegevoegde waarde.

Naast 'kennis delen', kan dit ook verder gaan richting 'samen werken aan'. Hoe interessant zou het zijn als je langs deze weg bijvoorbeeld het 4-ogen principe kan toepassen, waarbij je een collega bij een andere gemeente met een frisse blik van buiten een (beleids)stuk laat tegenlezen? Koppel er een betalingssysteem (met geld of punten) aan waarbij overheiden elkaar ook betalen voor geleverde diensten, en je krijgt een interessant eco-systeem van toegevoegde waarde.

Of bijvoorbeeld gezamenlijk initiatieven opzetten, zoals MijnOverheid.nl, maar dan met een eigen uitwerking richting de eigen gemeente. Waarom bouwt elke afzonderlijke gemeente bijvoorbeeld een compleet eigen website? Je zou ook gezamenlijk een format voor een site kunnen opzetten dat een aantal keer wordt gekopieerd.

Natuurlijk, niet elke gemeente wil een product/dienst op dezelfde manier invullen - maar in een netwerk kunnen gelijkgestemde gemeenten elkaar vinden, middelen combineren en samen iets beters bouwen dan alleen. Is het een mega-project om zo elkaar te vinden en met meerdere organisaties iets te op te zetten? Ja. Maar het is ook minder verspillend en tijdrovend dan wanneer alle gemeenten 408 keer een min of meer identiek product of dienst opleveren.

Reactie van Davied op 29 Juli 2013 op 9.09

@Ad Goed aanvullend voorbeeld inderdaad. Het probleem van mijn.overheid.nl is niet alleen geld, maar ook commitment. En dat is dus waar deze blog over gaat.

Reactie van Ad Gerrits op 25 Juli 2013 op 19.19

Goed stuk. Mbt het steeds minder werken met grenzen tussen organisaties en bestuurslagen kan hij wat mij betreft ook nog (maar dat is een wat ander verhaal) verbreed worden naar niet-overheidsorganisaties. Qua voorbeeld vind ik naast het door jou genoemde data.overheid.nl zelf MijnOverheid.nl al jarenlang een prachtig voorbeeld van hoe je als overheid voor burgers samen iets veel beters kunt maken dan allemaal afzonderlijk. Waarbij het opvallend is dat het juist bij dit type geweldige projecten altijd geneuzel is over het, in verhouding vaak weinige, benodigde geld.

© 2017   Gemaakt door Dirk Jan van der Wal.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden