Hergebruik van Overheidsinformatie, vooral nog een wens (Verslag VKA/ECP-EPN bijeenkomst)

[Ton Zijlstra]

Eergisteren vond in Den Haag de bijeenkomst 'Hergebruik van Overheidsinformatie: kansen, nut en noodzaak' plaats (volg de link voor downloads van de presentaties). Deze boeiende bijeenkomst werd georganiseerd door VKA en ECP-EPN, platform voor de informatiesamenleving.

Hoewel hergebruik in de titel van het event stond ging de bijeenkomst eigenlijk helemaal niet over hergebruik van overheidsdata. Wel over het beschikbaar stellen er van, en de drempels die er liggen op weg naar beschikbaarstelling. Wel over wat er nou wel en niet mag, en of er politieke aandacht nodig is om het een en ander in beweging te krijgen. Kortom, onder het zeer gevarieerde gezelschap in de zaal, en ook onder de sprekers was er nog de nodige verwarring en behoefte aan kennis om op te lossen alvorens we het echt over hergebruik van overheidsinformatie kunnen hebben.

De sprekers gaven allemaal een nuttige bijdrage, al waren de voorbeelden van hergebruik dun gezaaid of werden ze slechts zijdelings genoemd (niet verbazingwekkend gezien de relatief geringe hoeveelheden vindbare herbruikbare data die momenteel beschikbaar zijn en komen).

Openbaar tenzij is een fictie, de VS weten meer dan wij

Bert Bakker (OpenDoc Society) opende de rij. Enkele interessante punten waren de notie dat we eigenlijk beter van benutting dan van hergebruik van data kunnen spreken, en dat het interessant is om onbenutte of onderbenutte gegevens openbaar te maken. Ook kwamen een paar aardige opmerkingen voorbij over hoe de VS meer weten over ons dan wij zelf mogen weten van de overheid, en dat de wettelijk al lang vastgelegde norm 'openbaar tenzij' vooral fictie is en geen realiteit. De openheid die wel betracht wordt is vooral PR en greenwashing. Zo heerst er rond data waarmee gekeken kan worden of kabinetsdoelstellingen wel zijn gehaald een oorverdovende stilte. Er is vooral behoefte aan een andere attitude bij bestuurders en de overheid aldus Bakker. Veel over bestuurlijke aspecten en randvoorwaarden van openbaarheid maar niets over hergebruik. Omdat we zover nog niet zijn.

Ordnance Survey, organisatie in transitie

Interessant was de inkijk die Peter ter Haar ('ik verdien 120.000 pond per jaar, zoek het on-line maar op') bood op hoe de overgang naar vrij beschikbare geo-gegevens (en meer transparantie) van de Britse Ordnance Survey is gegaan. Het pad der geleidelijkheid, en de erkenning dat je ook dingen uit moet proberen om te leren, waren daar van belang. Bovendien is voor de Ordnance Survey belangrijk hoe ze derden betrokken hebben bij dat pad. Met een developersnetwerk in OS Open Space, en nu dus de vrij beschikbare data in OS Open Data is er een continue interactie met de 'buitenwacht'. Over de waarde van open data wilde Ter Haar nog niets zeggen, omdat het lastig is te bepalen wat nu nuttige metingen zijn. Het aantal downloads van data zegt uiteindelijk niet zo heel veel. Vorige week echter hoorde ik van Jim Wretham, hoofd informatiebeleid van de National Archives wel een interessant gegeven over de OS. Sinds de opening op 1-4-2010 van de Open Data site van OS is het aantal ontwikkelaars dat een account heeft op de Open Space site van OS met een derde gestegen in 3 weken tijd (1300 er bij tot 5500 accounts tussen 1 en 26 april). Bovendien is het aantal actieve ontwikkelaars in de site gestegen tot 30% van het totaal. Dus de beschikbaarheid van open data leidt tot meer actieve ontwikkelaars, en dus op den duur, mag je verwachten, ook tot meer hergebruik.

Layar, sexy, maar weinig overheidsdata / Brandweer Amsterdam wil Open Data

In de derde presentatie nam Remco Vroom ons mee door diverse toepassingen van augmented reality (AR) in de Layar browser. Layar is op zich een prachtige applicatie, en het biedt zeker kansen voor mooie dingen met overheidsdata (zoals de prachtige layar met monumentinformatie), maar in de genoemde mooie (luchtkwaliteit) en soms platte (Bavaria babes) voorbeelden kwamen bitter weinig voorbeelden van hergebruik van overheidsdata voor. De brandweer van Amsterdam, ook al aanwezig bij HDO en de Dutch SemWeb ontmoeting, vertelde over hoe bestaande data van andere overheden (inspectie rapporten gevaarlijke stoffen, wegwerkzaamheden, waterdieptes en objecten onder water) letterlijk levensreddend kan zijn als het maar tijdig te ontsluiten is bij een uitruk, bijvoorbeeld in AR. Motiverend en noodzakelijk, maar wederom geen hergebruik-case, maar een van informatie-uitwisseling tussen overheden. Al ben ook ik er van overtuigd dat informatie-uitwisseling tussen overheden zoals in het geval van de brandweer het eenvoudigst te bewerkstelligen is door het herbruikbaar publiceren van die gegevens voor iedereen.

Onder de motorkap van Open Data

Frank van Harmelen, hoogleraar aan de VU, deed als laatste voor de paneldiscussie 'de motorkap open' van open data, en vertelde ons over hoe semantische, gelinkte, en open data er nu eigenlijk uitziet. Dat wil zeggen dat computers iets kunnen snappen van data (dit stukje gaat over A, dit stukje is een persoonsnaam, en dit stukje gaat over B), dat die te snappen dingen een webadres hebben (zodat als ik het over 'dorp' heb en jij over 'village', dat we beiden naar dezelfde definitie kunnen verwijzen bijvoorbeeld), en dat het allemaal wordt ontsloten met open standaarden in machineleesbare formaten (dus bijv. csv i.p.v. excel, en geen PDF) Kern is dat iedereen alles kan zeggen over alles en je dus de paden tussen alles moet kunnen zien en volgen. En passant introduceerde hij een vijf-sterren systeem, van de hand van Tim Berners Lee, waarbij je de eerste ster krijgt voor het beschikbaar stellen van data, in welke vorm dan ook, en de vijfde voor het semantisch linkbaar en open aanleveren van ruwe data, onder betrekking van de bredere community, met enkele gradaties daar tussen in. Die sterren kwamen vervolgens in de discussie regelmatig terug. Evenals Peter Ter Haar stelde ook Frank van Harmelen een pad van geleidelijkheid voor, zodat we onderweg kunnen leren door te doen.

Goede panel discussie

De middag werd afgesloten met een interessant samengesteld panel. Ook daaruit bleek hoe verschillend de inzichten zijn (en dat is niet slecht, het wijst er op hoe belangrijk de context is). Dirk Houtgraaf van de RCE beschreef hoe actief zij de samenwerking zoeken met vrijwilligers en partijen buiten de deur om zowel hun data kwalitatief goed te ontsluiten (zoals de monumentenlijst. Wikipedia vrijwilligers checken de gegevens en maken en passant foto's van alle monumenten in Nederland), als ook om hun eigen taken al samenwerkend uit te voeren ('en je moet accepteren dat je daar kleiner van wordt') Juist in een tijd van bezuinigen en krimp voor de overheid laat RCE zien hoe je inderdaad met minder meer kunt doen. Indrukwekkend.

Waar Kees Keuzenkamp van BZK pleitte voor meer politieke druk, zag Arnold Jonk van OCW dat niet zo zitten want er zijn zat politiek ongevoelige zaken die je gewoon meteen kunt doen. Houding is daar wel belangrijk bij. OCW heeft natuurlijk in zekere zin makkelijk praten, omdat zij aan de start van hun huidige voorbeeldrol ook hardhandig op dit pad zijn gezet door een rechtszaak van Trouw om openbaarheid van schoolinformatie. Die externe trigger hebben ze vervolgens zeer constructief om weten te zetten in actie. Het is niet raar dat andere departementen ook een externe trigger zouden willen hebben om de boel te versnellen.

De NDW had moeite om voor het publiek aannemelijk te maken waarom ze 6000,- vragen (en dat zijn alleen nog maar de startkosten) voor het beschikbaar stellen van data. Het zou iets met dienstverlening te maken hebben ("je betaalt ook voor een paspoort"), maar informatieverstrekking is geen dienst, en het gaat alleen om de data. Voor hergebruik mag je volgens de WOB wel geld vragen (vroeger niet overigens), de vraag is echter hoe lang dat nog onderdeel blijft van de wet.

GroenLinks wil herziening WOB

Mariko Peters, kamerlid voor GroenLinks sloot de dag af, en ging in op die wetgeving. Ze startte met de constatering dat de WOB wel heel mager afsteekt bij de eerste directive die President Obama schreef, de wijze waarop in de UK door zowel Labour als Conservatives transparantie in handelen wordt omgezet, de FOIA's in beide landen, en hoe IJsland recent IMMI aannam in 't parlement.

Vervolgens wees ze net als Bert Bakker aan het begin op de onder Balkenende weer geslotener geworden bestuurderscultuur, waar om informatie vragen, en hergebruik van informatie eerder verdacht of 'misbruik van de WOB' wordt gevonden dan een recht van de burger. Ze stelde dan ook een evaluatie en herziening van de WOB voor, en droeg tien punten aan die dan geregeld zouden moeten worden, waarvan ze er vijf noemde. De eerste, 'alles is openbaar, tenzij' als uitgangspunt nemen is overigens al 30 jaar wet (al is de naleving ervan volgens Bert Bakker fictie).

De tweede het opzetten van een Nederlands dataregister, naar voorbeeld van data.gov.uk bijvoorbeeld, is al in gang. Alle bouwstenen ervoor zijn zo'n beetje klaar, en ik heb goede hoop dat het gaat gebeuren.

Drie andere punten die ze noemde vond ik interessanter. Zo stelde ze een openbaarheidsambtenaar voor, of informatie-ombudsman, die net als de Britse OPSI openbaarmaking stimuleert en de burgers helpt bij het vinden/verkrijgen van informatie. Ook sprak ze over jaarlijkse openbaarheidsplannen en informatieplannen voor overheden. Ik weet niet of plannen schrijven de oplossing is, maar openbaarheid en beschikbaarstelling vanaf het begin mee-ontwerpen in je werkproces is een goede stap. Openbaarheid en publicatie achteraf nog regelen zoals nu is enorm inefficiënt. Het is niet voor niets dat veel ambtenaren een hekel hebben aan WOB-verzoeken. Algemene openbaarmaking is helemaal geen proces of onderdeel van het proces binnen de overheid. Tot slot pleitte ze er voor dat Nederland het verdrag van Tromsø ondertekent van de Raad van Europa. Landen met een duidelijk minder trackrecord op het gebied van openbaarheid doen daar aan mee, maar Nederland niet.

Al met al zijn er binnen de Nederlandse overheid enkele instellingen die 3, misschien 4, sterren verdienen, maar het merendeel der overheidsinstellingen moet de eerste ster nog scoren, en eigenlijk nog inzien waarom ze die ster zouden willen hebben.

Hartelijk dank aan de gastgevers VKA en ECP-EPN voor een boeiende middag!

[Alper Çugun]

Hier een post van mij over een rapport over verkeersinformatie van vorig jaar: http://alper.nl/dingen/2010/07/eindrapport-adviescommissie-verkeers...

De ambitie is er wel, maar de treurigheid druipt ervan af.

[Alper Çugun]

Leuk, dat vijfsterren model had ik pas zelf ook in licht aangepaste vorm uitgevonden voor mijn presentatie voor de HRO. Goed gezelschap…

Maar bijvoorbeeld wat betreft de scholeninformatie, waar is deze dan beschikbaar? Ik kom nog steeds regelmatig mensen tegen die er naarstig naar op zoek zijn.

[Davied]

Goed verhaal, Ton. Heel verhelderend. Benieuwd naar het effect van deze bijeenkomst.