Opnieuw ambtenaar in het oog van de mediastorm

[Davied]

Twee weken geleden kwam de Nederlandse ambassadeur in Zuid-Afrika, André Haspels, in opspraak omdat hij op Facebook een 'like' had geplaatst bij de site Nederland bekent kleur met daarop een stelling tegen de PVV. Haspels is daarmee de derde ambtenaar die in de belangstelling van de landelijke media komt te staan na een online bericht over de PVV.

 

Eerder overkwam het twee politiemensen, ondertussen ruim een jaar geleden. Het was voor mij aanleiding om een blog te schrijven over het risico dat het uitspreken van een politieke mening ertoe kan leiden dat je als ambtenaar in het oog van een mediastorm komt te staan. De situatie van André Haspels lijkt in veel opzichten op de gevallen van toen.

 

Pownews

Vanavond werd ik gebeld door Pownews met de vraag om commentaar te geven "namens Ambtenaar 2.0". Ik heb aangegeven dat we een netwerk zijn en ik dus alleen namens mezelf kan spreken. In mijn tweets heb ik beschreven wat ik heb proberen over te dragen: 

Zonet gebeld door Pownews over kwestie ambassadeur in Zuid-Afrika: http://ow.ly/9b2Im Spreekt hij op privé-Facebook ook namens regering?

Vraag Pownews raakt discussie over vrijheid van meningsuiting van ambtenaren versus 't schaden van de dienst, zie http://handreiking.ambtenaar20.nl

Net als bij politie Drenthe & Rijnmond maakt media-aandacht uiteindelijk dat dienst geschaad wordt. Heel postmodern ... http://ow.ly/9b3tL

De redacteur beëindigde het gesprek met de mededeling dat ze mijn antwoorden zou gebruiken "als achtergrondinformatie".

 

Ondernemingsraad

Via Twitter kreeg ik twee tweets met aanvullende informatie. Mijn retweets met bijbehorende links vind je hieronder:

Dank! RT @brechtje: @davied Check vragen Luchtenveld en Geluk (VVD) uit 2004 over GroenLinks ambtonetwerk eens: http://ow.ly/9b4tn

Bericht vanuit de OR staat op http://ow.ly/9b4G4 RT @mwghabets: @davied check tweet van @ebvrNOS met verwijzing naar memo aan sg.

 

De ondernemingsraad van BuZa heeft een uitgesproken reactie geplaatst op het voorval, zie de link in deze blog. Dezelfde vragen komen hier aan bod als in alle discussies die op Ambtenaar 2.0 zijn gevoerd over dit onderwerp (zie o.a. hier). Interessant om te lezen dus. Een citaat:

De ontwikkelingen op het terrein van nieuwe media en de eisen die aan de ambtenaar 2.0 worden gesteld, ook op het terrein van publieksdiplomatie, verhouden zich slecht tot het inrichten van een dicht web aan regelgeving en gedragscodes.

Opvallend is wel dat er niet werd gerefereerd aan de Uitgangspunten online communicatie rijksambtenaren die door de Voorlichtingsraad geschreven is.

 

Enkele vragen

André Haspels bevindt zich in het oog van de storm momenteel. Net als bij Remco Spaninx en Gerda Dijksmans eerste tweet kun je je afvragen waarom hen dat overkomen is. Remco had zo'n 100 volgers, maar bijna 300 retweets. Wie heeft de spot op hen gericht? Wie heeft ervoor gezorgd dat plotseling alle media-aandacht naar hen ging? Dat is vraag 1.

De huidige situatie rond BuZa is in een ander opzicht wel verschillend van de twee voorgaande. Dat komt door de positie van de minister. Hij heeft ervoor gekozen om niet zijn ambtenaar te verdedigen, waarna de OR zich in de woordenstrijd heeft gemengd. Wat zegt deze situatie over de ministeriële verantwoordelijkheid? Dat is de tweede vraag die bij me opkomt.

 

Welke vragen komen er bij jou op naar aanleiding van deze zaak? 

 

 

[Fatou van den Hoff]

@Davied je wilt vragen. Ik heb er veel.

Er is onderscheid tussen de mening die een burger (ambtenaar privé) uit en die geuit wordt door een ambtenaar in functie. Voor een ambtenaar of werknemer in functie is in elke organisatie, of het nu overheid of private bedrijven betreft, de afdeling communicatie hoofdverantwoordelijk. Als het om het privéleven van de burger gaat is die burger zelf verantwoordelijk en in eerste instantie niet begrensd ten aanzien van de inhoud van hetgeen hij uit. Aan een ambtenaar worden idd aanvullende eisen gesteld. Deze betreffen het functioneren en niet de loyaliteit.

Ik vraag me af hoe in de toekomst met dit soort uitingen omgegaan wordt. Is er nu een probleem omdat slowmovers nog niet zien hoe de wereld er over 10 of 20 jaar uitziet? Zal dat probleem door de tijd verdwijnen? Net zoals met de telefoon en de auto? Of is het een probleem van voor- versus tegenstanders op een bepaald terrein? Zal dat probleem blijven bestaan?

Van alle tijden is de wisseling van functie wanneer je bijvoorbeeld bij een branchevereniging of private organisatie hebt gewerkt en daarna vanwege je specialisatie als ambtenaar aangesteld wordt. Je zit ineens aan de andere kant van de tafel over hetzelfde onderwerp te discussieren. In de branche weet iedereen hoe de vork in de steel zit. Pre-internet was dat niet zo zichtbaar maar op internet kan het misschien voor verwarring zorgen dat je twee verschillende standpunten inneemt. De lezer gaat dan voorbij aan het feit dat je een andere werkgever hebt.

Hoe gaat het in de toekomst met de netwerkgeneratie opgegroeid met internet van Hyves tot Facebook? Hun hele leven staat op internet. Wat als zij voor de overheid (denk bv. aan AIVD of HET klasje) willen gaan werken. Moeten profielen dan eerst geschoond worden en alle mogelijke tegenstrijdige uitingen of meningen verwijderd worden? Krijgen we dan een knop waarmee je je eigen online identiteit kunt uitwissen? Of krijg je dan een nieuwe offline identiteit? Of mag je het dan laten staan omdat het er al stond en ontstaat er een “freeze”? (klinkt misschien vergezocht, het geeft wel een beeld)

Is een ambtenaar juist niet te prijzen dat hij zich op de hoogte stelt van alles dat er gebeurd? Pre-internet werd ook met iedereen contact gehouden. Hoort monitoren van voor- en tegenstanders via sociale media daar wel of niet bij? Mag een ambtenaar alleen nog maar de voorstanders van het gekozen beleid volgen? Hoe zit het met het zorgvuldigheidsbeginsel en afweging van belangen?

Ik denk dat er nog een lange weg te gaan is en hoop dat niet vergeten wordt dat de ambtenaar ook burger is.

@Davied en @Rudolf een vriendin van mij vond begin 21e eeuw dat ze geen lid kon worden van een politieke partij omdat ze rijksambtenaar was. Dit idee leeft nog altijd onder sommige ambtenaren en delen van de bevolking. De invoering en of het bestaan van art125a AW is niet echt bekend.

[Rudolf]

Nou...ik weet wel dat voor "mijn" ministerie een heel strakke beleidslijn is uitgestippeld van hoger hand waarbij slechts een selecte groep personen specifiek wordt ingezet om bij contact met de burgerij (gezocht of toevallig) het woord te doen. Juist om te voorkomen dat een ambtenaar volkomen "toevallig" een uitspraak zou kunnen doen waarmee hij een politiek verantwoordelijke mogelijk in de problemen zou kunnen brengen...dus is het standaard: "geen commentaar...en door verwijzen naar hfd afdeling Voorlichting van het Ministerie......

Even zo zeer strakke aanwijzingen in heel gedetaileerd niveau, op je prive gedragingen en de contacten die je hebt prive......tot aanwijzingen hoe om te gaan met je prive airmiles kaartje.....

[Davied]

@Rudolf Was dat echt het geval vroeger of ben je dat nu aan het projecteren op het verleden? Ik kan me niet voorstellen dat vroeger geen enkele ambtenaar lid werd van een vereniging. Sinds jaar en dag zijn ambtenaren ook politiek actief, want dat is hun goed recht.

Volgens mij gaat deze discussie meer over de zichtbaarheid van ambtenaren en dat ze daarmee potentieel tot speelbal kunnen worden voor belangen van anderen. De tijd dat ambtenaren anoniem hun werk deden is gewoon voorbij. Zie ook dit tenenkrommende filmpje.

Ik zie voortdurend ambtenaren politieke uitspraken doen, of dat nu op Twitter is of elders. Drie daarvan (Gerda, Remco en André) zijn om één of andere reden in de belangstelling komen te staan, met alle persoonlijke en professionele gevolgen van dien.

Op zo'n moment is het aan de politiek vertegenwoordiger om op het politieke speelveld aan de slag te gaan, zodat de ambtenaar gewoon zijn werk kan blijven doen. Alleen op die manier kunnen ambtenaren hun werk blijven doen zonder pion te worden in het politieke spel.

[Rudolf]

Dus....wat is nu de beleidslijn als het gaat om uitingen op een website of in de krant (digitale reacties op bijv. digitale media (telegraaf).....maakt het dan uit wie en wat jouw functie is...ook als je gewoon onder je eigen persoonsnaam reageert.......of is het nog steeds "not done"  dat uberhaupt een ambtenaar zich nooit over iets een mening geeft? Zoals vroeger was....de ambtenaar volkomen neutraal ook prive koos hij geen partij....zelfs het lidmaatschap van een muziekvereniging of voetbal club (indien er dan een keuze was in bijv. een katholike of een protestantse fanfare) was dan al zo wat een politiek statement. Dus werd de ambtenaar gewoon beter helemaal geen lid.

[Henk Kloor]

Ik kan niet bedenken wat het doel zou kunnen zijn. Een beweging die voor vrijheid is zou niemand, ook niet tegensprekers, monddood willen maken. Dus die kunnen het zeker niet zijn.

[Davied]

@Rein Ik vermoed dat inderdaad dat er opzet in het spel was, maar over hoe dat is gelopen heb ik verder geen informatie. Wie kwam het eerst met dit "nieuws" en wat was de bron?

[Rein Jonkman]

Een like op facebook is dus reden voor commotie? Ik kan er met mijn pet niet bij. Maar wat ik ook niet snap is dat je zoiets kunt retweeten. En nog meer snap ik niet wie dat zou doen. Een retweet doe je bij iets interessants of om iemand te helpen. Was dit dan interessant, wie werd hier geholpen, en wat was diens oogmerk?