Ambtenaar 2.0

samen werken aan overheid 2.0

In de LinkedIn discussiegroep van Binnenlands Bestuur stelde Rein Annema vandaag deze vraag: wat is integriteit? Rein Annema is directeur van het bureau Integriteitszorg De Achterhoek.

Aangezien ik mij verdiept heb in dit begrip in het kader van openbaar bestuur, ga ik graag in op die vraag. Eerder schreef ik het volgende over integriteit bij de overheid: http://ambtenaar20.ning.com/profiles/blogs/scheiding-tussen-kerk-en...

Ik zal in dit artikel de vraag op een dergelijk niveau behandelen dat al het andere handelen in dit kader met betrekking tot het openbaar bestuur toetsbaar wordt aan de hand van dit begrip van integriteit.

De vraag van Rein Annema is in het algemeen gesteld te beantwoorden vanuit verschillende perspectieven. In dit kader beantwoord ik deze vraag vanuit enkele perspectieven van het openbaar bestuur. Ik stip allereerst het totaal aan van het openbaar bestuur om vervolgens het begrip integriteit toe te lichten in het kader van de wetgevende macht.

 

De scheiding der machten

In het openbaar bestuur is sprake van scheiding der machten: (1) wetgevende macht (de staten generaal en de regering, (2) de uitvoerende macht (de regering) en (3) de handhavende macht (de rechters en de rechtscolleges).

Wanneer de grondwet geen ruimte geeft aan individuele ambtenaren om deze scheiding der machten met voeten te treden en (individuele) ambtenaren overeenkomstig die wet handelen, is zowel het systeem als zijn de individuele ambtenaren integer. Het dagelijks bestuur (het kabinet of het college van B&W) geeft in dat systeem informatie aan zowel het publiek als aan het beslisorgaan (bijvoorbeeld de Tweede Kamer of de gemeenteraad).

 

De wetgevende macht

In Nederland bestaat de wetgevende macht uit een parlementaire democratie. Dat houdt in dat in Nederland een ‘politiek bedrijf’ opereert. Dat politieke bedrijf zit complex in elkaar. Zelfs de media hebben hierin een rol vanuit hun eigenstandige verantwoordelijkheid: belangenloze en objectieve informatievoorziening.

De organisatie van het ‘politieke bedrijf’ vindt plaats in ambtelijke organisaties. Die organisaties geven politieke partijen een podium in bestuurlijke organen, zoals de Tweede en de Eerste Kamer en gemeenteraden.

Ambtenaren met bestuurlijke opdrachten, ondersteunen in de wetgevende macht die bestuurlijke organen. Zij handelen integer wanneer zij afstand doen van hun eigen belang, hun eigen opvattingen over politieke onderwerpen en wanneer zij in hun handelen de scheiding der machten respecteren. Dat betekent dat zij politiek gevoelige informatie ongecensureerd doorgeven, al verwachten zij daarmee een voor henzelf ongunstige uitspraak van de bestuurlijke organen. Een ambtenaar bedrijft onder geen beding politiek. Eerder schreef ik hierover het volgende in antwoord op een vraag van Davied van Berlo: http://www.republic.nl/blog/2011/529/mogen-overheidsdienaren-partij...

 

De managers in het politieke bedrijf

In de aansturende organisaties van het politieke bedrijf (bijvoorbeeld ministeries of de gemeentehuizen) werken managers. Zij handelen integer wanneer zij de werknemers instructies geven waarmee die goed uit de voeten kunnen binnen de grenzen van hun professionele opdracht. Wanneer zij met hun opdracht goed uit de voeten kunnen, is voor de staat waarin het land of de stad verkeert de politieke discussie over de onderwerpen die in dat licht ertoe doen, in alle openheid te voeren.

Deze managers handelen ook integer wanneer zij de integriteit van de personen die voor hen werken in takt laten. De integere managers begrijpen dat zij door afzonderlijke politieke partijen niet aangestuurd kunnen worden. Zij hebben via het parlement of de gemeenteraad te maken met alleen de politieke conclusies van die bestuurlijke organen en zij handelen daarin overeenkomstig de letter en de geest van wetten die voeding geven aan integer handelen.

De managers in het politieke bedrijf handelen ook integer wanneer zij goed functionerende medewerkers ook als zodanig beoordelen en niet anders. Als het dan gaat om 'anders' noem ik hier een voorbeeld: zogenaamd om redenen van management, maar feitelijk om persoonlijke redenen of om redenen van het volgen van informele machten binnen de organisatie.

Conclusie

Integriteit is van het grootste belang voor een goed functionerend ‘politiek bedrijf’. Wanneer die integriteit niet zou bestaan, kunnen politieke partijen hun zegje doen, zonder dat het zeker is of hun zegje - en de uiteindelijke politieke beslissing door het systeem - uitgevoerd wordt overeenkomstig de letter en de geest van de wet. Integriteit in het licht van de wetgevende macht, is voorwaarde voor de totstandkoming van een wet die aan integriteit voeding geeft. Dat wil onder meer zeggen: een grondwet waarbinnen het politieke bestuur zichzelf gestalte geeft in discussies die beslecht worden door de stem van de meerderheid in de politieke organen en niet willekeurig anders door bijvoorbeeld de macht van de massa (populisme, massahysterie) of de macht van ‘het kapitaal’.

Een ambtenaar gaat in het licht van integriteit ook zijn boekje te buiten wanneer hij in weerwil van de beoordeling die het hoogste orgaan geeft over iemands functioneren, over dat onderwerp naar buiten treedt naar 'zakenrelaties', zeker wanneer het onderwerp management betreft met consequenties voor het openbaar bestuur. 

Weergaven: 474

Opmerking

Je moet lid zijn van Ambtenaar 2.0 om reacties te kunnen toevoegen!

Word lid van Ambtenaar 2.0

© 2017   Gemaakt door Dirk Jan van der Wal.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden